Capa’nın Düşen Asker’inin Sahiciliği Üzerine

Mine Haydaroğlu


“Robert Capa biyografisi için araştırmalarıma başladığım dönemde, Düşen Asker fotoğrafıyla ilgili çok az somut bilgi vardı. 1936 Ağustosunda, İspanya İç Savaşı'nın başlamasından birkaç hafta sonra Capa, yeniyetme bir savaş fotomuhabiri olan sevgilisi Gerda Taro'yla birlikte, General Franco'nun faşist ordularına karşı direnen Cumhuriyetçileri fotoğraflamak üzere İspanya'ya gitti. Düşen Asker fotoğrafı ilk kez, 23 Eylül 1936 tarihli Fransız Vu dergisinde, aynı sayfada benzer bir fotoğrafla birlikte yayımlandı. Sayfada üstte “Nasıl Düştüler” yazıyordu ama Capa'nın bu fotoğrafları nerede ve hangi şartlar altında çektiği açıklanmıyordu.
Düşen Asker daha sonra, 12 Temmuz 1937 tarihli Life dergisinde basıldığındaysa başlık daha açıklayıcıydı: “Robert Capa, Cordoba şehri yakınında, bir İspanyol askerinin başından vurularak düştüğü anı yakaladı.” Adamın başından vurulduğu iddiası, Life editörünün askerin kepindeki püskülü, parçalanmış beyninin bir parçası sanmasından kaynaklanıyordu.
Capa'nın yaşamı sırasında ve ölümünden sonraki 20 yıl içinde bu fotoğraf; görüntünün sahiciliği, inanılırlığı hiç sorgulanmadan, pek çok kez yayımlandı.
Fotoğraftaki askerin ayaklarının yere düz basması şüphe yaratan bir ayrıntıydı. Benzer şekilde rahatsız edici bir diğer ayrıntı da, askerin silahını yakın bir zamanda kullanmaya niyeti yokmuş gibi taşımasıydı. Bu iki durum, 1930'larda Life dergisinin fotoğraf editörü olan Hansel Mieth'in 19 Mart 1982'de, bana yazdığı bir mektuptaki hikâyeyi yeniden düşünmeme yol açtı. Mieth mektubunda Capa'nın ona bu ünlü fotoğrafını nasıl çektiğini açıkladığını söylüyordu. Capa, ‘Askerler şakalaşıyorlardu, hepimiz şakalaşıyorduk. Kendimizi iyi hissediyorduk. Hiç kimse ateş etmiyordu. Yamaçtan aşağı koşarak indiler. Ben de koştum ve deklanşöre bastım,' demişti.
Mieth'in ‘Onlara saldırıya uğramış gibi poz vermelerini mi söylediniz?' sorusuna cevabı şöyle olmuştu: ‘Kesinlikle hayır. Çok eğleniyorduk, kendimizden geçmiştik.'
‘Sonra?'
‘Sonra aniden herşey gerçeğe dönüştü. Silah sesini duymadım – başta duymadım.'
‘Siz neredeydiniz?'
‘Askerlerin biraz ilerisinde, yan tarafta.'
Capa Mieth'e bu olayın onu çok rahatsız ettiğini, bir türlü aklından çıkmadığını anlatmış. ‘Askerin ölümünden biraz da kendisini sorumlu tutuyordu – hislerini, doğal olarak, gizlemek istemiş ve bu nedenle yıllar içinde, fotoğrafı nasıl çektiğine ilişkin farklı açıklamalar yapmış.' ”

Robert Capa biyografisinin yazarı Richard Whelan'ın, önce Aperture dergisinde (Bahar 2002), sonra geliştirerek 2003'te internette yayımladığı “Robert Capa'nın Düşen Asker'inin Sahiciliğini Kanıtlamak” başlıklı yazısından alıntılanan bu bölümdeki iddialar, yazının geri kalanındaki kanıtlarla destekleniyor. Yazar, Capa'nın o dönemde çektiği diğer fotoğraflardaki detayların karşılaştırmalı bir incelemesini yapmış; ayrıca Capa'yla birlikte İspanya'da bulunan diğer savaş muhabirleriyle konuşmuş. Sözü edilen makale, son dönemde alevlenen, fotoğrafın gerçekliği tartışmasına cevap niteliği taşıyor.