İdris Damsarsar ve İdris D. kim?

Alâattin Karaca


İdris Damsarsar ve İdris D., aslında birer takma ad. İkinci Yeni Hareketi hakkında biraz bilgi sahibi olanlar, bu şiir hareketinin ilkin dağınık biçimde, 1950’li yılların başında, İlhan Berk, Cemal Süreya, Edip Cansever, Turgut Uyar ve Sezai Karakoç’un Yeditepe, Yenilik, Şiir Sanatı, İstanbul ve A dergisinde yayımladıkları, öncekilerden ‘başka’ şiirlerle başladığını bilirler. Adını saydığımız şairlerle beraber Ece Ayhan da çeşitli şiir ve yazılarını, 1956’dan itibaren Cemil Sait Barlas’ın haftada bir çıkan Pazar Postası gazetesinde yayımlamaya başlamıştır. 1956’dan sonra gazetenin “Sanat-Edebiyat” sayfasında Muzaffer Erdost, Hüseyin Cöntürk, Ahmet Oktay, Demir Özlü, Nihat Ziyalan, Ümit Ölmez, Orhan Duru, M. Rana, Asaf Çiyiltepe gibi yazarlar, edebiyatla ilgili çeşitli deneme ve eleştiriler kaleme alırlarken, Ece Ayhan, Turgut Uyar, Cemal Süreya, İlhan Berk ve Sezai Karakoç gibi İkinci Yeni’nin öncü şairleri de çeşitli şiirleri ve özellikle de poetik yazılarıyla Pazar Postası’nda görülürler. Kuşkusuz İkinci Yeni’yle ilgili tartışmaların çoğu da bu gazetenin adını andığımız sayfalarında yayımlanmıştır. Bu bakımdan İkinci Yeni Hareketi’nin oluşumunda Pazar Postası önemli bir role sahiptir. Doğrusu ben, İdris Damsarsar ve İdris D., adlarına, İkinci Yeni Hareketi ile ilgili bir çalışma yaparken Pazar Postası’nda rastladım. Rastladığım ilk yazı, İdris Damsarsar imzalı “Pilavdan Dönenin Kaşığı Kırılsın” (Pazar Postası, 21 Nisan 1957) başlıklı idi, ikinci yazı ise, İdris D. imzalıydı ve “Yeni Perspektifler” (Pazar Postası, 12 Mayıs 1957) başlığını taşıyordu. Aslında “Yeni Perspektifler” başlıklı ikinci yazı, Hüseyin Cöntürk’ün yine Pazar Postası’nda 31 Mart 1957’de yayımlanan “Yeni Şiir ve Yeni Müzik” başlıklı yazısı üzerine yazılmıştır ve gerek Cöntürk’ün gerekse İdris D. imzalı yazının konusu İkinci Yeni şiiri ile atonal müzik arasındaki benzerlikler üzerinedir.
Buraya kadar her şey normal. Doğrusu ben de daha önceki okumalarımdan dolayı İdris Damsarsar ve İdris D.’nin birer takma ad olduğunu ve bu takma adların sahibini biliyordum. Geçenlerde, İdris Damsarsar’ın “Pilâvdan Dönenin Kaşığı Kırılsın” yazısını ve İdris D. imzalı “Yeni Perspektifler” başlıklı yazıyı Cemal Süreya’nın Toplu Yazılar I’inde (YKY, 2000, s. 197, 199) görünce birdenbire şaşırdım. Çünkü benim bildiğim kadarıyla İdris Damsarsar ve İdris D. takma adlarının sahibi Cemal Süreya değildi; dolayısıyla bu yazılar da ona ait olamazdı ve bu kitapta yer almamalıydı. Acaba ben mi yanlış yaptım diye yeniden Ece Ayhan’ın “Mahşerin Dört Atlısı” (Şiirin Bir Altın Çağı, YKY, 1993, s. 19-22) başlıklı yazısına baktım. Hayır, yanılmıyordum; İdris Damsarsar ve İdris D. takma adlarını kullanan İkinci Yeni şairi Ece Ayhan’dı. Ayhan bu yazısında söz konusu takma adları kullandığını şöyle açıklıyordu:
“Bilirsiniz gerek siyasa, gerek yazın yaşamımızda bir takma adlar geleneği de vardır. Kimisi bunu belirli bir ‘matematik’ gereği yapar (müzik yazarı Üner Birkan’ın Rıza Kaner’i –Rıza Kaner, 1957 başlarında bir dizgi yanlışı olmuştu, yazıda ‘Türkân Başoğuz’ olacağı yerde ‘Türkân Boşboğaz’ çıkmıştı, üstelik Türkân Başoğuz Carmen’i ağzında koca bir gülle dolaşan kurt kadın gibi oynamakla suçlanıyordu–, Asım Bezirci’nin Halis Acarı’sı ile Fikret Arıel’i, Korkut Boratav’ın A. Korkut’u... gibi); kimisi de bunu herhangi bir ‘matematik’ gereği duymadan yapardı (Turgut Uyar’ın A. Turgut’u, Cemal Süreya’nın Osman Mazlum’u, benim İdris Damsarsar ve İdris D. gibi).”
Bu satırlar, yanlışlıkla Cemal Süreya’nın Toplu Yazılar I’ine alınan “Pilâvdan Dönenin Kaşığı Kırılsın” ve “Yeni Perspektifler” başlıklı yazıların, Süreya’ya değil, Ece Ayhan’a ait olduğunu gösteriyor. İdris Damsarsar ve İdris D. takma adlarını kullanan şair-yazar Cemal Süreya değil, Ece Ayhan’dır. Nitelikli çalışmalara imza atan, Toplu Yazılar I’in editörü Sayın Selahattin Özpalabıyıklar ilerideki baskılarda, nasılsa gözünden kaçan bu önemli yanlışı mutlaka düzeltecektir.

Selahattin Özpalabıyıklar’ın notu:

Öncelikle, titiz okurluğu için Alâattin Karaca’ya teşekkürler.
Toplu Yazılar I’in “Sunuş” yazısında belirttiğim gibi, Cemal Süreya’nın yazılarını yayınevimiz için Alpay Kabacalı ve Kaan Özkan derlemişlerdi. Kabacalı ve Özkan’dan gelen yazılar içinde söz konusu iki yazı da vardı. “İdris Damsarsar” ve “İdris D.” imzalarıyla yazılar yazdığını vaktiyle Ece Ayhan’dan öğrenmiş olduğum için, ilkin yazıları kitaba almamayı düşündüysem de, sonradan gerçekten Cemal Süreya’ya ait olabileceklerini varsayarak kitaba koydum. Toplu Yazılar I çıktıktan bir süre sonra, Ece Ayhan’dan yazıların Cemal Süreya’nın değil kendisinin olduklarını belirten ve bu yanlışı ikinci baskıda düzeltmemi rica eden bir mektup aldım. Bugüne kadar kitabın yeni basımı yapılamadığı için, bu yanlış da düzeltilemeden kaldı. Bu vesileyle düzeltilmiş oluyor.
Alâattin Karaca’ya tekrar teşekkürler.