Yakın zamanlarda aramızdan ayrıldığını sandığım ‘68’in çilekeş annelerinden
Muazzez Aktolga’nın anılarını iki türlü okumak mümkündür. Gerçekten de çok
çile çekmiş, İstanbul’da yargılanmakta olan oğlu Münir Aktolga’yı ziyaret etmek
için belki yüz kere Ankara-İstanbul yolunu arşınlamış, kar kış, sıcak soğuk
demeden Mamak cezaevini belki otuz, Niğde Cezaevi’ni bir o kadar ziyaret etmiş,
oralarda da çeşitli yokluklara, hakaretlere tahammül etmiş, üstelik, görüşlerinden
dolayı sol kesimde itibarını kaybetmiş oğlunu her şeye rağmen savunmak zorunda
kalmış, ne olursa olsun yüreğini ondan hiç ayırmamış, oğlunun yoğun okumaları
için Türkiye’den ve dünyanın çeşitli yerlerinden, dar maddi olanaklarıyla getirttiği
kitapları yedi buçuk yıl boyunca cezaevlerine taşımış bir annenin, bütün bu
gidiş gelişlere ilişkin tuttuğu notlardan oluşturduğu bir kitap Muazzez hanımın
anıları. Onu okurken, anne sevgisinin, anne yüreğinin ne demek olduğunu bir
kez daha anlıyor, kendi analarımızı hatırlıyoruz. Sevginin, yüreğin, hiçbir
baskı, hakaret, ayrılık, bilinmezlik, hüsran karşısında yenilmediğini bir kez
daha görüyoruz. Oğlunun görüşlerini doğrulamak için gösterdiği umutsuz çabalar,
bu uğurda içine düştüğü çelişkiler ne olursa olsun, dünyada değeri hiçbir şeyle
tartılamayacak bu koskoca ana yüreğinin önünde saygıyla eğiliyoruz.
Kitabı, bir de, Münir Aktolga’nın ve Muazzez hanımın daha sonra damadı olacak
İrfan Uçar’ın (ilginçtir ki, Muazzez Aktolga, damadı İrfan Uçar’ın soyadını,
bütün kitap boyunca bir kere dahi anmamıştır. Acaba bu, 12 Mart döneminde,
solcular nezdinde kötü bir üne sahip olan İrfan Uçar’ı, bilinçsiz de olsa,
gözlerden gizleme çabası mıdır?) 12 Mart döneminde geliştirdikleri ve daha
sonra da savunmaya devam ettikleri görüşleri açısından okumak mümkündür. Muazzez
Aktolga’nın, oğlu Münir Aktolga’nın kitaplarından yaptığı alıntılar, İrfan
Uçar’ın ağzından naklettiği kimi anılar, Münir Aktolga’nın 1977 yılında Askeri
Yargıtay’da yaptığı savunma ve yine Münir’in, annesinin kitabının sonuna yazdığı
“Bu Son Söz Olmayacak” başlıklı bölüm, böyle bir okumayı mümkün kılmaktadır.
Münir Aktolga’yı ve İrfan Uçar’ı, daha 12 Mart öncesi dönemden, 1968’lerden
tanırım [onlarla ilgili anılarım, Yarılma ve Havariler (İletişim, 2002) adlı
kitaplarımda ayrıntılı olarak yer almaktadır]. Münir Aktolga ile, 1968 yılının
Kasım ayında çıkmaya başlayan Aydınlık Sosyalist Dergi’nin Yazı Kurulu’nda
birlikte çalııtık. Ciddi, okuyan, düşünen, lider vasıfları olan bir gençti.
İrfan Uçar’la da, 1969 yılının sonunda seçilen, Atilla Sarp başkanlığındaki
Dev-Genç Merkez Yönetim Kurulu’nda bir süre birlikte çalıştık. İrfan, o sıra,
Dev-Genç Genel Sekreteriydi. Yoksul bir aileden gelen, ağırbaşlı, sorumlu bir
insandı. 12 Mart döneminde, Elrom olayıyla ilgili olarak ele geçtikten sonra,
ayakları patlayıncaya kadar korkunç bir işkence görmesine rağmen, ağzını açıp
tek kelime söylememişti. Mamak cezaevine geldiğinde topallayarak yürüyordu.
Ona, cezaevinde hepimiz sonsuz saygı gösteriyorduk.
Ne var ki, Dev-Genç duruşmalarından birinde söz alıp, bundan böyle devrimcilikle
herhangi bir ilişkisi kalmadığını açıkladı ve mahkemeden, devrimcilerin muhtemel
saldırılarına karşı korunması talebinde bulunarak hepimizi şok etti. Aynı dönemde,
İstanbul’daki THKP-C duruşmalarında, Münir Aktolga da, “gençliğin aldatıldığını”
ve demokrasinin gerçek temsilcisinin Süleyman Demirel olduğunu ileri süren
açıklamalarda bulundu. Neydi meselenin esası? Bu çok değerli arkadaşlara ne
olmuştu? Doğrusunu söylemem gerekirse, o günün hengâmesi içinde, bu iki gençlik
önderinin enikonu teslimiyet ifade eden görüşlerini ayrıntıları ile inceleme
fırsatı bulamamıştım. Muazzez Aktolga’nın aktardığı belgeler, anılar ve Münir
Aktolga’nın, kitabın sonundaki yazısı yıllar sonra bu eksikliği gidermemi sağladı.
Münir Aktolga’nın görüşlerini kısaca şöyle özetleyebiliriz: Kapitalist üretici
güçler geliştikçe, burjuvazi ve işçi sınıfı kendiliğinden yok oluşa gitmekte,
dolayısı ile kapitalizm kendiliğinden sınıfsız topluma doğru evrilmektedir.
O halde, sınıfsız topluma ulaşmak için görev, kapitalist üretici güçlerin gelişmesini
desteklemek, onu engelleyen her türlü gericiliğe karşı mücadele etmektir. Türkiye’de,
burjuva cumhuriyeti 1920’lerde, burjuva demokratik cumhuriyeti ise, Menderes’in
iktidara geldiği 1950’lerde kurulmuştur. Demirel, kapitalist üretici güçlerin
gelişmesini, dolayısıyla demokrasi cephesini temsil etmektedir. ABD emperyalizmi,
küçük burjuva radikalizmi ve tekelci burjuvazi, kapitalizmin serbestçe gelişmesine
karşı 12 Mart darbesini tezgâhlamışlardır. 12 Mart cuntasını, sadece Gürler
ve Batur temsil etmektedir. Faik Türün, Memduh Tağmaç gibi diğer paşalar, parlamenter
sistemden yana tavır aldıkları için 12 Mart cuntasının karşısındadırlar. Gürler’e
karşı Faik Türün’ü ve Demirel’i desteklemek, demokrasi cephesinin görevidir
vb.
12 Mart döneminde, teorisyenliğini Ali Gevgilili’nin yaptığı, 20. yüzyılın
başlarında, Lenin’in, Struve’in şahsında “legal Marksizm” diye adlandırdığı,
daha sonraki yıllarda “sivil toplum”culuk gibi daha ılımlı versiyonları ileri
sürülecek bu görüşler, o zamanki Dev-Genç önderleri içinde en keskin taraftarlarını,
Münir Aktolga’nın ve İrfan Uçar’ın şahsında bulmuş ve ne yazık ki, onların
“demokrasi cephesi” diye adlandırdıkları Faik Türün’ler ve Demirel’ler de 12
Mart oyununun içinde egemen ve belirleyici bir rol oynadıklarından, bu tür
teoriler (bütün teoriler, yeni doğan bebekler gibi masum görünürler başlangıçta),
Deniz Gezmiş’leri idama gönderen Faik Türün türü cuntacılarla ve onların ardındaki
parlamentarist Adalet Partisi güçleriyle dayanışmayı, dolayısıyla karşı safa
geçmeyi getirmiştir.
Devletçi radikalizme karşı çıkmak iyiydi de, bunun için kapitalizmden ya da
neo-liberalizmden yana saf tutmak mı gerekiyordu? Gürler-Batur cuntasına karşı
çıkmak gerekliydi de (ayrıca, o sırada bütün solun bu kesimi desteklediği doğru
değildir, solun içinde bir kesim böyle bir tutum içindeydi), bunu yapmak için
Faik Türün’lere mi yaslanmak gerekiyordu? Özel kapitalizme karşı çıkarken,
devlet kapitalizminden yana tutum almak, Faik Türün’lere ya da Demirel’lere
karşı çıkarken, Gürler’lere yaslanmak kadar büyük bir yanlışlık değil miydi
bu?
BİR ANNENİN ‘68 ANILARI
Muazzez Aktolga
Sistem Yayıncılık
2000
|