Sanat, edebiyat kadar şanslı bir alan. Edebiyat; konusunu, öznesini, kurgusunu, dilini, amacını (bu bir atmosfer yaratmak, bir karakterin belli belirsiz bir takıntısını anlatmak -birinci tekil şahısla mı yoksa üçüncü bir gözden mi?- “göz” de başlıbaşına bir merak konusu değil mi zaten?- da olabilir), çeşitli seçeneklerle, renklerle, ruh halleriyle oluştururken üzerinde oynayabilecek bir alan da kurmuş oluyor. Sanat için de aynısı sözkonusu. Görsel dili, yazının görselliğinden –ki zaman zaman yazının kendisi de edebiyatın öznesi/konusu olmaktadır– daha çetrefilli, malzemesi daha maddi, ama her ikisi de, sanat ta edebiyat ta, yorumdan, kuramdan önce “ana konu” olarak ortaya çıkıyorlar. Onları yorumlamak, oluşumlarını, dinamiklerini, ilişkili kuramları anlamak ise sonradan geliyor. Batılı kuramsal yaklaşım bu; ileriki sayfalardaki yazılarda da örneklerini göreceğiniz gibi kuramın üstüne kuram geliştirmeye kadar varıyor işler. Günümüzün çağdaş sanatında da, sanatın ve kuramın eşzamanlı ayarı yapılmaya çalışılıyor. Kısacası; başa dönersek, kuram hem edebiyatta hem sanatta yapıtın kendisiyle, onun üretim süreciyle bir iletişim içinde. Bu iletişimin dinamiklerini irdelemek Sanat Dünyamız'ın bu sayısının amacı oldu.
Yazıları seçerken, 17. yüzyıldan başlayarak bugüne kadar sanat kuramlarına kafa yoranların yaptıklarına baktık. Farklı coğrafyalardan ve zamanlardan, ister sanatçı ister kuramcı tarafından yazılmış olsun, metinler seçtik: Birinci yazıda Jale Erzen sanat kuramının ne olduğunu ve bu konunun önemli tartışmalarını akıcı bir dil ve donanımlı birikimiyle aktarıyor. Ali Akay ve Stephen Wright konuşmalarında sanata günümüzdeki yaklaşımlar üzerinde yoğunlaşıyorlar. Uğur Tanyeli, Modernite'yi sorguluyor. Ressam Nicolas Poussin'in 17. yüzyılda, çağdaş sanat tarihçiliğinin babası sayılan J. J. Winckelmann'ın 18. yüzyılda kaleme aldığı görüşlerini, 20. yüzyıldan Ozenfant, Herbert Read, Anthony Blunt ve Hubert Damisch'in metinleri izliyor: Tüm bu metinler antik Yunan'dan görsel dile, din-sanat ilişkisine, göstergebilime kadar sanat kuramları başlığı altında toplayabileceğimiz inceleme ve yorum gücüne sahipler. Selçuk Mülayım'ın Kırşehir Âşık Paşa Türbesi araştırması aslında bir sanat tarihi çalışması; ancak o dönemdeki sanatsal yaklaşımlara pencere açması açısından dikkate değer.
Dosyamız böylece oluşmuş ve ben dergiye başlık bulmakta zorlanırken Güven Turan on saniyede özetledi sanat kuramının tarihini: Kuram Sanatın Peşini Bırakmaz!
Bu sayımızda çift dilde yayımladığımız metinlerimizden biri; kültür hayatımıza büyük katkıları olan İKSV'nın düzenlediği 32. İstanbul Müzik Festivali'nin konuğu olarak Aya İrini'de konser veren Jordi Savall ile Aksel Tibet'in Galatasaray'daki yayınevimizde gerçekleştirdiği söyleşi. Günümüzün en gündemde konularından biri olan Sanatın Tahribi'ni Güven Turan, Doğan Kuban, Canan Beykal ve Yapı Kredi Kazım Taşkent Galerisi müdürü Veysel Uğurlu çeşitli açılardan tartışıyorlar: Sanat Neden ve Nasıl Tahrip Ediliyor? Uğur Kökden “Kadının Resim'deki Yeri”ni Türk ve yabancı ressamları karşılaştırarak inceliyor. Metin And sinemacı Georges Méliès'in pek bilinmeyen çizerliğini anlatıyor. Usta şair İlhan Berk'in çizimlerinden yeni sayfalar derginin “atölyeden” bölümünde yer alıyor. Türkiye'den ve yurtdışındaki sergilerden örneklere de yer verdik. Columbia Üniversitesi'nden Esra Akcan “Urban Flashes”, Filiz Özdem Mehmet Koyunoğlu, Museum Folkwang çağdaş sanat küratörü Necmi Sönmez de Heri Dono üzerine yazdılar.
İki dilde yayımlamaya devam edeceğimiz metinlerden biri Kasım sayımızda yer alacak olan, Ali Akay'ın Hubert Damisch ile söyleşisi. O sayımızın ana konusu Schönberg-Stravinsky olacak. Şubat 2005'teki Mistisizm ve Sanat sayımızı hazırlamaya başladığımızı da bildirelim.