“Ben Mehmed SiyahKalem, İnsanlar ve Cinlerin Ustası” Sergisi Tasarım Raporu ”

Sadık Karamustafa


İş tanımı: Topkapı Sarayı Müzesi koleksiyonlarında bulunan Fatih albümüne ait 35 X 50 cm boyutlarında 21 parça levhanın Yapı Kredi Kültür Merkezi Kazım Taşkent Sanat Galerisi'de 10 Eylül – 20 Ekim 2004 tarihleri arasında sergilenmesi. Ne zaman, kim tarafından, hangi kritere göre düzenlendiği bilinmeyen karton levhalar üzerinde Mehmed Siyah Kalem'in yapıtlarının yanısıra, başka sanatçılara ait minyatürler ve yazılar var. Tüm eserler rastgele yapıştırılmış izlenimi veriyor. Birçok eser aynı sayfa üzerine yatay ve dikey yerleştirilmiş. Karton levhaların iki yüzü de kullanılmış. Aynı sayfada iki ya da üç Siyah Kalem yapıtının farklı yönlerde yerleştiğini görmek olası. Albüm sayfaları daha önce müze sergilemesi için, basit sarı eloksallı alüminyum çerçevelere iki cam arasına yerleştirilmiş. Bir tarafında çerçevenin ön yüzü görülüyor. Öteki yüzde alüminyum profilin ayrıntıları ve birleştirme vidaları görülmekte. İki cam arasına sıkışan kağıdın nefes alması engelleniyor. Fotoğraf çekimleri için yapıtlar çerçeveden çıkacak. Müzenin yapıtların sergilenme sırasında zarar görmemesi için, aydınlatma, rutubet ve güvenlik gibi konularda belirlediği standartlar var.

Fotoğraf Çekimi: Katalog ve tanıtım malzemelerinde kullanılmak üzere yapıtların fotoğrafları çekildi. Çekimi Müzeye ait özel bir mekanda, müze uzmanlarının gözetiminde Hadiye Cangökçe gerçekleştirdi. Her diada sayfanın tümü yer alıyor. Katalogda hem sayfanın bütünü, hem de tek tek Siyah Kalem resimleri yer alacak. Dianın teknik özellikleri büyütmeye elverişli. Çekimden sonra yapıtlar sergiye kadar asitsiz kâğıtlar arasında saklanacak.

 Çalışma yöntemi: Sergilenecek yapıtlar belirlendi ve fotoğrafları çekildi. Müzenin belirlediği sergileme standartlarına ilişkin zorunluklar incelendi. Hangi levhaların tek yüzünün, hangilerinin çift yüzünün gösterileceğine karar verilecek. Tek ve çift yönlü birkaç örneğin birebir tıpkıbasımı yapılacak. Örnekler üzerinden tek ve çift yönlü gösterimler için çerçeve ve paspartu sistemi tasarlanacak. Çerçeveler için stand sistemi, aydınlatma ve güvenlik önlemleri, standların galeri mekanına yerleştirilmesi, izleyici güzergahı planlanacak. Galeri alanı aydınlatma standartlarına uygun hale getirilecek.

Sunum: Tasarımı tamamlanmış iki stand (biri tek, biri çift yönlü çerçeveye göre) hazırlanacak, aydınlatma ve güvenlik sistemleri çalışır vaziyette müze yöneticilerine sunulacak. Standartlara uygunluk testleri yapılacak. Müzenin onayından sonra stand üretimine geçilecek.

 Tasarım kararları: Sergi üç bölüme ayrılacak; giriş bölümleri, orijinal yapıtların gösterildiği galeri alanı ve dijital baskılı büyültmelerin sergileneceği bölüm.
Orijinal yapıtlar için karanlık ortam gerekiyor. Bunun için galerinin günışığı alan önbölümü, orijinal yapıtların yer alacağı bölümden, yerden tavana, perdeleyici panolarla ayırıldı. İç kısımda karanlık ortam yaratıldı. Bu bölünme ile galeriye bir giriş bir de çıkış bölümü yapmış olduk. Bu gerekliydi, çünkü izleyiciler ana bölüme, güvenlik görevlilerinin denetiminde, sınırlı sayıda girebilecekler. Ahşap elemanlarla, altısı çift yönlü 27 parça yapıt için panelsiz, sadece iskeletten oluşan 27 kabin tasarlandı. Albüm sayfaları için 3 mm kalınlığında asitsiz mukavva paspartu hazırlandı. Yapıt ahşap çerçeve içinde iki cam arasına yerleştiğinde, paspartunun kalınlığı sayesinde sıkışmayacak ve nefes alacak. 2.2 mm kalınlığında ışık yansıtmayan cam kullanıldı. Kabinin dip kısmına çerçeve yerleştirildikten sonra, güvenliği sağlamak için izleyici ile yapıt arasına, yerden 100 cm mesafeden başlayan ve insan boyu yüksekliğine kadar çıkan şeffaf akrilik levha monte edildi. Böylece yapıtın bulunduğu çerçeveye el uzatmak mümkün olamıyor. Standın tepesine yerleştirilen ışık doğrudan çerçeveye vuruyor, öndeki akrilik levhaya değmediği için yansıma yapmıyor. Bu iş için Total Aydınlatma tarafından dışarıdan özel olarak getirtilen aydınlatma armatürünün ışık gücü istenildiği gibi ayarlanabiliyor. Ayrıca maskeleme kapakçıkları sayesinde ışık sadece, levha üzerindeki Siyah Kalem resmini aydınlatıyor, öteki unsurları loş ışıkta bırakabiliyor. Her kabinin üzerine yerleştirilen sensor yoluyla kabin gruplarının ışıkları sadece izleyici yaklaştığında yanıyor. Kalan zamanlarda yapıtların gereksiz yere aydınlatılmaları önleniyor. Standın alt kısmına yerleştirilen güvenlik sensorları, biri akrilik panelin altından geçmek istediğinde alarm veriyor. Bütün bu önlemler, son derece hassas olan resimlerin zarar görmemesi için elzem. Yoksa amacımız teknoloji sergilemek filan değil.
Galerinin asma katı dijital büyültmelere ayrıldı. Bunu iki nedenle yaptık. Birincisi, yukarıda anlatmaya çalıştığım gibi sergilenen orijinallerin küçük olmaları ve en az altmış santimlik bir mesafeden izlenebilmeleri. İkincisi de, sergiye konmayan resimlerin izlenmesini sağlamak. Bu bölümde, aynı sayfadaki öteki unsurlardan tecrit edilerek büyültülen Siyah Kalem resimleri, aydınlık bir ortamda daha rahat izlenebiliyor. Burada ayrıca resimler konularına göre gruplandı. Kısa metinler resimlere eşlik etti.
Dış fuayede yine dijital büyültmeleri dekupe ederek, beş duvarda figürler ve ayrıntı parçalarından oluşan kolajlar yaptık. Bunlar caddeden geçenlerin ilgisini çekmek içindi. İç fuayede, seçtiğimiz üç resmi yerden tavana büyülterek yüksek ve geniş bir pano oluşturduk. Caddeden bakanlar önce dış fuayedeki kolaj duvarlarını görüyorlar, içeride geri plandaki panoyu farkediyorlardı. Amacımız izleyiciyi aydınlık bir ortamdan başlayarak orijinallerin sergilendiği karanlık atmosfere doğru götürmek oldu. Alt kattaki orijinalleri izledikten sonra, asma kata çıkıyor oradan da öteki galerilerdeki sikke, sancak ve fotoğraf sergilerine yönleniyorlar.